به گزارش خبرنگار میراث آریا، مجید سلیمی معاون صنایعدستی فارس روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ در نشست تخصصی کاشی هفترنگ شیراز با اشاره به شکاف شکلگرفته میان دانش آکادمیک و دانش سنتی طی دهههای اخیر، این فاصله را یکی از چالشهای جدی حوزه میراث فرهنگی و صنایعدستی کشور دانست و گفت: بخش مهمی از دانش فنی و تجربی هنرهای سنتی ایران در سینه استادکارانی نهفته است که حاصل سالها تجربه عملی و انتقال دانش به شیوه استاد- شاگردی را با خود حمل میکنند، اما متأسفانه طی سالهای گذشته برنامهریزی مؤثری برای ایجاد ارتباط نظاممند میان این گنجینه ارزشمند و ساختارهای علمی و دانشگاهی انجام نشده است.
معاون صنایع دستی استان فاس با اشاره به تجربههای موفق در حوزه مرمت آثار تاریخی افزود: در بسیاری از پروژههایی که نتایج مطلوب و ماندگاری به همراه داشتهاند، نقش استادکاران سنتی در کنار متخصصان دانشگاهی بسیار تعیینکننده بوده است. این تجربه نشان میدهد دانش بومی نهتنها مکمل دانش نوین است، بلکه در برخی حوزهها میتواند نقشی بیبدیل در حفظ اصالت آثار تاریخی ایفا کند.
او با انتقاد از نگاههای تقلیلگرایانه به صنایعدستی اظهار کرد: گاه صنایعدستی صرفاً به عنوان یک فعالیت اقتصادی کوچک یا مهارتی ساده معرفی میشود، در حالی که پشت هر رشته صنایعدستی، مجموعهای از دانشهای فنی، هنری و تجربی نهفته است که طی قرنها شکل گرفته و به نسل امروز رسیده است. در هنر کاشی هفترنگ، موضوعاتی چون ساخت بدنه کاشی، فرمولاسیون لعاب، ترکیب رنگ، فرآیند پخت در کوره و اجرای نقوش، هر یک بهتنهایی حوزهای تخصصی محسوب میشوند.
سلیمی با تأکید بر جایگاه جهانی هنرهای سنتی ایران خاطرنشان کرد: در بسیاری از رویدادها و نمایشگاههای بینالمللی، زمانی که آثار هنرهای سنتی ایران به نمایش گذاشته میشود، نخستین پرسش مخاطبان این است که آیا این آثار متعلق به گذشتههای دور هستند یا خیر. زمانی که متوجه میشوند این هنرها همچنان توسط استادکاران زنده و فعال تولید میشوند، با شگفتی از تداوم این سنتهای هنری یاد میکنند. این موضوع نشاندهنده ظرفیت عظیمی است که در اختیار داریم و باید بیش از گذشته برای حفظ و معرفی آن تلاش کنیم.
معاون صنایع دستی استان فاس با توصیف استادکاران هنرهای سنتی به عنوان حاملان میراث زنده افزود: این هنرمندان تنها تولیدکننده آثار هنری نیستند، بلکه حامل بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران به شمار میروند. حفظ این سرمایه انسانی و فراهم کردن زمینه انتقال دانش آنان به نسلهای آینده، ضرورتی انکارناپذیر است.
او همچنین از جامعه دانشگاهی، بهویژه معماران و مهندسان، خواست نقش مؤثرتری در معرفی و ترویج هنرهای سنتی ایفا کنند و گفت: بهرهگیری از ظرفیت هنرهای سنتی در طراحی و ساخت فضاهای شهری و معماری امروز میتواند به تقویت هویت ایرانی- اسلامی شهرها کمک کند و زمینهای برای پویایی بیشتر صنایعدستی فراهم آورد.
در ادامه این نشست، استاد علی تعبدی، پیشکسوت کاشیکاری سنتی و از چهرههای شناختهشده هنرهای سنتی کشور، با تشریح سیر تاریخی کاشیکاری در ایران، بر جایگاه ویژه مکتب کاشی هفترنگ شیراز تأکید کرد.
تعبدی با بیان اینکه شناخت صحیح هنرهای سنتی پیشنیاز حفاظت و توسعه آنهاست، گفت: بسیاری از فعالان حوزه ساختوساز و حتی بخشی از جامعه فرهنگی، آشنایی دقیقی با تاریخچه، ویژگیها و تفاوتهای کاشی هفترنگ سنتی با محصولات صنعتی ندارند و همین مسئله ضرورت برگزاری چنین نشستهایی را دوچندان میکند.
تعبدی با اشاره به پیشینه چند هزار ساله هنرهای وابسته به سفال و کاشی در ایران گفت: شواهد تاریخی نشان میدهد استفاده از آجرها و نقوش لعابدار از دوران باستان در ایران رواج داشته و در دورههای مختلف تاریخی، از هخامنشیان و ساسانیان تا سلجوقیان، تیموریان و صفویان، روند تکامل خود را طی کرده است.
این استاد پیشکسوت افزود: آنچه امروز به عنوان کاشی هفترنگ شناخته میشود، در دوره صفویه به شکلی گسترده رواج یافت. همچنین در آن دوران برای اجرای تزئینات معماری در ابعاد وسیع، نیاز به روشی سریعتر و مقرونبهصرفهتر از کاشی معرق وجود داشت و همین ضرورت موجب توسعه تکنیک کاشی هفترنگ شد؛ روشی که ضمن کاهش هزینه و زمان اجرا، امکان خلق تنوع گستردهای از نقوش و رنگها را فراهم میکرد.
او در بخش دیگری از سخنان خود به ویژگیهای مکتب شیراز در هنر کاشیکاری پرداخت و تصریح کرد: کاشی هفترنگ شیراز از نظر ترکیب رنگ، نوع نقوش و فضای بصری دارای هویتی مستقل است. استفاده گسترده از نقوش گل و مرغ، طرحهای الهامگرفته از باغ ایرانی، رنگهای شاد و زنده و توجه به جنبههای روایی و تصویری، از جمله ویژگیهایی است که آثار این مکتب را از دیگر مکاتب کاشیکاری ایران متمایز میکند.
تعبدی همچنین با اشاره به نقش برجسته استادکاران شیرازی در تزئین بناهای تاریخی کشور گفت: بخش مهمی از آثار فاخر کاشیکاری در بناهای تاریخی ایران، حاصل هنر و دانش استادکارانی است که ریشه در مکتب هنری شیراز داشتهاند؛ هنرمندانی که سهم قابل توجهی در شکلگیری هویت بصری معماری ایران ایفا کردهاند.
او با ابراز نگرانی نسبت به کمرنگ شدن جایگاه عناصر اصیل معماری ایرانی در ساختوسازهای جدید افزود: معماری ایران حاصل قرنها تجربه، دانش و خلاقیت است و میتواند همچنان الهامبخش معماری معاصر باشد. استفاده از ظرفیتهایی همچون کاشیکاری سنتی، مقرنس، گرهچینی، منبت و دیگر هنرهای وابسته به معماری، نه تنها به ارتقای کیفیت بصری فضاها کمک میکند، بلکه موجب حفظ و تداوم هویت فرهنگی شهرها نیز خواهد شد.
در پایان این نشست، شرکتکنندگان ضمن بازدید از آثار ارائه شده و آشنایی با نمونههایی از کاشی هفترنگ شیراز، درباره ظرفیتهای این هنر در حوزه مرمت بناهای تاریخی و کاربرد آن در معماری معاصر به تبادل نظر پرداختند.
برگزارکنندگان این رویداد ابراز امیدواری کردند استمرار چنین برنامههایی بتواند زمینه تعامل بیشتر میان جامعه دانشگاهی، هنرمندان و استادکاران سنتی را فراهم کرده و گامی مؤثر در مسیر صیانت از میراث فرهنگی و توسعه هنرهای اصیل ایرانی باشد.
انتهای پیام/
نظر شما